herb Helu Helskie domy zapisane w historii
(domy i budowle, które mijamy - często nie wiedząc o nich wiele)

...uszeregowane z północy na południe...

(Ostatnia aktualizacja 15 IX 2019)


 do strony głównej
Czekam na uwagi i poprawki co do tej strony - lub nadesłanie ciekawych zdjęć:
Mail nadawcy (nieobowiązkowo):

Podgląd
galeria foto

Rogatki wojskowe
Po wojnie wjazdu do miasta Hel strzegły dwie rogatki wojskowe:
PIERWSZA na granicy Juraty (54°40'23.7"N 18°43'45.5"E)
- a po kontrolowanym przez wojsko przejeździe przez las
DRUGA na granicy cywilnego terenu miata Hel. (54°37'9"N 18°48'6"E)
Aby dojechać szosą do miasta Hel wszyscy pasażerowie musieli się wylegitymować dowodami osobistymi mieszkańców Helu lub specjalnymi przepustkami.
Ok. 1990 r. kontrole ograniczano do samochodów z nie-polską rejestracją, a tym z polską otwierano szlabany bez kontroli.
Szlabany i kontrola na rogatkach zostały ostatecznie zlikwidowane w latach 90. XX wieku
Rogatka na granicy Jastarni została zburzona ok. 2016 r.
Rogatka na granicy Helu została przekształcona w mieszkania komunalne.

przy szosie Jurata - Hel
Podgląd
galeria foto

Budynek Trzech Sztabów
W 1929 r. Towarzystwo Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych zbudowało obszerny pensjonat, który w wyniku konkursu nazwano JANTAROWA CHECZ.
Dwupiętrowy, luksusowy na owe czasy budynek rozporządzał około 70 pokojami.
W połowie lat 30-tych Jantarowa Checz została przymusowo wywłaszczona dla potrzeb wojska - i tuż naprzeciw niej zbudowano Port Wojenny.
Ta budowla po wojnie, jako siedziba 9 Flotylli Okretów zyskała nową nazwę:
*** BUDYNEK TRZECH SZTABÓW:
- parter sztab łączności
- I piętro - sztab ścigaczy
- II piętro sztab trałowców
Obecnie (2019 r.) mieści się tam powstały na bazie Komendy Portu Wojennego w Helu - Punkt Bazowania Hel.

ul. gen. Władysława Sikorskiego (54°36'52"N 18°47'25"E)
Podgląd
galeria foto

Przedwojenne koszary
Budynek koszarowy zbudowany w porcie wojennym w dwudziestoleciu międzywojennym.
Dlaczego wybrałem akurat ten budynek koszarowy, przecież w Helu było ich wiele?
--- Dlatego, bo ten budynek był zbudowany z cegły silikatowej typowej dla helskich budowli tamtych czasów i dotrwał do czasów współczesnych niemal w oryginalnej formie.
Po wojnie - budynek koszarowy nie istniejących już kompanii: transportowej i funkcyjnej KPW Hel. Obecnie opuszczony i zdewastowany - ale cały.

ul. gen. Władysława Sikorskiego (54°36'46.5"N 18°47'38.5"E)
Podgląd
galeria foto

"KRZYSIA"
Wstępne starania o osiedlanie się polskich rybaków w zamieszkałej w 100% przez Niemców miejscowości Hel rozpoczęły się 1921 r.
Hel, jako miejscowość położona na końcu półwyspu był dla polskich rybaków najwygodniejszym miejscem do wychodzenia na połowy na pełne morze.
Gdy w zimie Małe Morze (zatoka) zamarzało - Hel stawał się jedynym miejscem do wychodzenia na połowy.
Staraniem starosty z Pucka zbudowano w Helu w 1925 roku dwa budynki, jako tymczasowe schronienie dla rybaków.
Większy z tych budynków zawierający 16 pokojów i 7 kuchni nazwano "Krzysia". Latem pomieszczenia były dostępne do wynajęcia dla wszystkich chętnych, w zimie wyłącznie dla rybaków.
"Krzysia" była pierwszym budynkiem w rejonie w którym umiejscowiono późniejszą "Kolonię rybacką". Starania o osiedlenie polskich rybaków w Helu dały efekt dopiero w 1928 r. gdy rozpoczęto budowę Kolonii Rybackiej.
Dawna "Krzysia" istnieje do dziś jako budynek wielorodzinny, niedaleko wjazdu do portu wojennego - choć nie nosi już historycznej nazwy.

ul. gen. Władysława Sikorskiego 15 (54°36'34.5"N 18°47'54.0"E)
Podgląd
galeria foto

Dworzec PKP
Linię kolejową z Władysławowa (wtedy: Wielka Wieś) do Helu zbudowano w latach 1920-21. Decyzję o jej budowie podjęto ze wzgledów strategicznych - od 1919 r. trwała wojna z bolszewikami, port w Gdyni jeszcze nie istniał (pierwszy statek oceaniczny SS KENTUCKY przyjęto tam dopiero 13 sierpnia 1923 roku) i jednynie port w Helu dawał nadzieję na przeładunki dostaw wojskowych.
Historia potoczyła się jednak inaczej, dostawy - choć z wielkimi kłopotami - przesyłano przez Gdańsk, a po pokonaniu Rosjan i zawieszeniu broni 18 października 1920 r. linia kolejowa do Helu straciła znaczenie i oddano ją do użytku cywilnego.
Drewniano-szachulcowy budynek dworca przetrwał II wojnę światową i przetrwał, nieco rozbudowany do dziś.

ul. Dworcowa 1 (54°36'39.5"N 18°48'4"E)
Podgląd
galeria foto

Klub Garnizonowy
Klub garnizonowy i kasyno oficerskie. Była tu wspaniała stołówka - pardon! - restauracja! A jakie bale sylwestrowe tam były... Salę zdobiła ogromna mozaika, na piętrze była kawiarenka, a z drugiej strony znajdowała się w budynku Sala Tradycji i biblioteka.
Eksponaty z Sali Tradycji przejęło Muzeum Marynarki Wojennej - mimo iż oferowaliśmy (tzn. MOW) salę i przeniesienie całości ekspozycji do Muzeum Obrony Wybrzeża...
Tu, w jednej z sal odbyła się 29 czerwcaa 2010 r. smutna uroczystośc likwidacji garnizonu w Helu.
Budynek przez pewien czas był jeszcze siedzibą Klubu Punktu Bazowania Hel - potem wojsko wycofało sie z niego całkowicie.
Przed kilku laty sprzedany w ręce prywatnego nabywcy - dziś opuszczona ruina.

ul. kmdr. Przybyszewskiego 8 (54°36'29"N 18°48'17"E)
Podgląd
galeria foto

Kino WICHER
Kinoteatr Wicher - kiedyś reprezentacyjny budynek Helu. Jedno z większych kin na Pomorzu w okresie PRL-u. Miało ogromną, nachyloną salę widowiskową i obszerną scenę.
Przed kilku laty sprzedany w ręce prywatnego nabywcy - dziś opuszczona ruina.

ul. kmdr. Przybyszewskiego 10 (54°36'31"N 18°48'20"E)
Podgląd
galeria foto

Kaplica katolicka
Staraniem księdza Pawła Stefańskiego z Jastarni(pozostawił świetnie napisane pamiętniki) zgromadzono w 1924 r. fundusze na budowę pierwszej kaplicy katolickiej w Helu.
Dyrekcja Lasów Państwowych wydzierżawiła na ten cel działkę obok leśniczówki na 99 lat (do 2023 r.)
W listopadzie 1924 r. kaplica została poświęcona. W 1928 r. dobudowano nawę, która pozwoliła na pomieszczenie 100 wiernych.
Obecnie to kaplica przedpogrzebowa - stojąca obok kościoła.

ul. Żeromskiego 1 (54°36'28.5"N 18°48'11.5"E)
Podgląd
galeria foto

Kościół katolicki
Budowę kościoła katolickiego rozpoczęto w październiku 1932 r. Aby przygotować plac budowy ścięto rosnącą tam sekwoję - osobliwość przyrodniczą. Obecnie, zasadzoną kilka lat temu sekwoję mozna podziwiać w ogródku Muzeum Helu.
W czerwcu 1933 r. konsekrowano nowozbudowany, według projektu inż. arch. S. Cybichowskiego. () kościół katolicki w Helu pod wezwaniem Bożego Ciała.
Po usunięciu licznych usterek budowlanych, dokonano ostatecznego odbioru technicznego budynku kościoła w czerwcu 1934 r., w październiku 1934 r. kościół poświęcił bp Stanisław Okoniewski.
Po drugiej wojnie światowej bp Kazimierz Kowalski powierzył parafię helską Franciszkanom.
Klasztorem Franciszkanów i siedzibą parafii jest dawna plebania ewangelicka przy ul. Wiejskiej 46
28.12.1989 roku kościół został wpisany do rejestru zabytków.

pomiędzy ul. Żeromskiego i ul. Steyera (54°36'27"N 18°48'12"E)
Podgląd
galeria foto

Stara leśniczówka
Prawo do wolnego używania helskiego lasu zostało nadane mieszkańcom naszego miasta jeszcze przez zakon krzyżacki w przywileju z roku 1378 r.
Pierwotnie dozór nad przestrzeganiem tego prawa sprawował pastor, potem złożono go na ręce administratorów z Gdańska, a od roku 1817 na urzędujących w Helu leśników.
Pierwszy leśniczy helski - nazwiskiem Hecker, powołany przez magistrat gdański, zamieszkał w 1817 roku w Helu w zakupionym przez magistrat starym domu rybackim, w którym zorganizowano pierwszą leśniczówkę.
Wykupiony wówczas na potrzeby leśniczego teren, przez lata pozostawał w zarządzie administracji leśnej.
Dom został sprzedany prywatnemu właścicielowi i od kilku lat czeka na jego decyzję - co dalej.

ul.Żeromskiego 3, za kościołem. (54°36'25.5"N 18°48'14.5"E)
Podgląd
galeria foto

Poczta
W roku 1909 mistrzowi murarskiemu z Neuenburga w Bawarii zlecono wybudowanie nowej poczty w Helu. Dyrekcja Zakładu Karnego w Gniewie wynajęła 10 więźniów do prac przy wykopach pod fundamenty, transporcie materiałów budowlanych z portu na plac budowy oraz przy pracach budowlanych.Ten zbudowany w czasach pruskich budynek POCZTY, przebudowano w późniejszym okresie.

ul. Wiejska 55 (54°36'16.7"N 18°48'11.5"E)
Podgląd
galeria foto

Kościół ewangelicki
Pierwsza wzmianka o tym kościele pochodzi z 1417 roku, kiedy pełnił on funkcję kościoła parafialnego w Nowym Helu. W 1525 roku został przekształcony w świątynię protestancką pod wezwaniem św. Piotra i Pawła. W 1861 roku sztormy podmyły część frontową budynku, która wraz ze starą barokową wieżą osunęła się do morza. W 1864 r rozebrano pozostałości starej wieży i postawiono nową. W 1918 roku usunięto z niej iglicę, a w 1920 przeprowadzono remont kościoła, w czasie którego starą wieżę całkowicie usunięto. Nową - drewnianą, o innym kształcie - posadowiono nad wejściem. Tę wieżę częściowo rozebrano w czasie obrony Helu w 1939 r.
Po wojnie budynek przejęło państwo i w 1959 roku odrestaurowano go.
Przedwojenną plebanię ewangelicką (54°36'20"N 18°48'7.5"E) przekształcono w klasztor Franciszkanów i plebanię katolicką.
W 1972 roku budynek kościoła przekazano Centralnemu Muzeum Morskiemu w Gdańsku (od 10 grudnia 2013 r. - Narodowe Muzeum Morskie), które utworzyło tam swój oddział - Muzeum Rybołówstwa.

ul. Bulwar Nadmorski 2 (54°36'18.5"N 18°48'7.5"E)
Podgląd
galeria foto

Dom Rybaka
Dom Rybaka - zwany popularnie "Rybak"
zbudowany w latach 50-tych XX w. jako tymczasowy hotel dla rybaków i ich rodzin - stał sie z czasem stałym, zwykłym domem mieszkalnym.
Zarządzany przez wspólnotę boryka sie stale z brakiem funduszy na remont.

ul. Żeromskiego 14 (54°36'17"N 18°48'21"E)
Podgląd
galeria foto

Dom Polski
W czasach pruskich dom należał do rodziny Kamrath. W Helu była znana gospoda prowadzona przez Charlottę Kamrath, wymieniona jeszcze w przewodniku Orłowicza z 1924 r.
Od 1921 r. w tym budynku działał sklep kolonialny i pierwsza w Helu polska restauracja, a dom nosił dumny szyld "Dom polski" - choć był aż do czasów powojennych własnością czysto niemieckiej rodziny Kamrath.
Po wojnie na parterze budynku mieściło sie kolejno kilka sklepów i baro-restaauracji.
W istniejącym do dziś pawilonie położonym w głębi za domem działała po wojnie piwiarnia Charlotta - od imienia Charlotty Kamrath.
W marcu 2001 r. zmarł mieszkający tam do ostatka helski Niemiec - Max Kamrath a dom przeszedł w ręce dalekich krewnych.
Obecnie budynek straszy wlokącym się, zaniedbanym remontem i szpetnymi blachami osłaniającymi od lat przyziemie nowego, ładnie zaprojektowanego budynku.

ul. Wiejska 81 (54°36'13.2"N 18°48'14"E)
Podgląd
galeria foto

Dom Hallmanna
Wraz otwarciem kąpieliska morskiego w czerwcu 1896 roku rozpoczęto przebudowę ul. Wiejskiej wznosząc nowe murowane budynki hoteli i pensjonatów.
Już w 1910 roku działał w tym domu pensjonat i restauracja oraz kawiarnia helskiego wędzarza Karla Hallmana.
Od lat 50-tych w budynku działała restauracja i piwiarnia "Kaszubska", miejsce żywe we wspomnieniach mieszkańców Helu. Następnie budynek gościł wiele lat "Tawernę u Maćka".
Późniejsze przeznaczenie lokalu zmienia się niemal co rok.

ul. Wiejska 82 (54°36'13"N 18°48'12"E)
Podgląd
galeria foto

Willa MARYLA
W drugiej linii ul. Wiejskiej zbudowano w okresie międzywojennym nowoczesny pensjonat MARYLA.
(Na pocztówce przybito pieczątkę pensjonatu Quo vadis, który znajdował się za Rivierą, w stronę Cypla)
Po roku 1936 został on zajęty przez wojsko - stacjonował tam aż do wojny oddział Żandarmerii Wojskowej.
Jeden z żandarmów - Antoni Seroka napisał świetnie ocenianą książkę "32 dni obrony Helu".
Po zakończeniu wojny, do 1957 r. siedziba tzw. Informacji Wojskowej (czyli bezpieki w wojsku - rozwiązanej 10 stycznia 1957 r.)
Obecnie jest to dom mieszkalny otoczony powstałymi od wojny nowszymi budowlami.

ul. Wiejska 79 (54°36'14"N 18°48'17"E)
Podgląd
galeria foto

Budynek Nadleśnictwa
Zbudowany przez wojną budynek Nadleśnictwa odegrał ważną rolę w obronie Helu, gdyż w jego piwnicach znajdował się schron.
Zainteresowanych odsyłam do książki Antoniego Seroki - 32 dni obrony Helu.

ul. Wiejska 71 (54°36'13.8"N 18°48'14"E)
Podgląd
galeria foto

Hotel RIVIERA
Budynek zaprojektowany w manierze modernizmu - maksymalnej prostoty i pozbawienia choćby cienia jakiejkolwiek stylizacji zbudował architekt-budowniczy Wojciech Liebert z Pucka dla rodziny Mazurkiewiczów z Bydgoszczy. Liebert był także autorem kościoła w Mrzezinie p.w. Św. Aniołów Stróżów.
Rivierę zbudowano w 1929 r. jako jeden z największych hoteli w Helu. Od strony zatoki miała przez wiele lat piękną, drewnianą werandę, do stóp której dochodziła własna piaszczysta plaża - bo port rybacki był wtedy o wiele mniejszy i do Riviery nie sięgał.
Dziś Riviera jest oddzielona od wód portu rybackiego betonowym nabrzeżem i magazynem skrzynek na ryby.
Nie przyciągająca wzroku architektura budynku spowodowała, że ilość zachowanych fotografii jest bardzo niewielka.
Werandę od strony portu w latach 80-tych rozebrano.
Po wojnie budynek przechodził przez ręce kolejnych właścicieli, aż w końcu znana rodzina Helan kupiła go od Hydrobudowy.

ul. Wiejska 130 (54°36'05.9"N 18°48'17.0"E)

autor

Valid HTML 4.01 Transitional